10 συμπτώματα από έλλειψη ψευδαργύρου

Η έλλειψη ψευδαργύρου είναικατάσταση κατά την οποία το σώμα δεν διαθέτει επαρκείς ποσότητες αυτού του μικροθρεπτικού συστατικού, ώστε να διατηρεί τις φυσιολογικές του λειτουργίες. Ο ψευδάργυρος συμμετέχει σε πάνω από 300 ενζυματικές διεργασίες. Είναι σημαντικός για το ανοσοποιητικό σύστημα, την επουλωτική διαδικασία των πληγών, τη σύνθεση DNA, την ανάπτυξη των κυττάρων και την κυτταρική διαίρεση.

Όταν τα επίπεδά του είναι χαμηλά, αυτό επηρεάζει ένα ευρύ φάσμα οργάνων και συστημάτων. Η εμφάνιση κλινικής έλλειψης δεν συμβαίνει σε μία ή δύο ημέρες, αλλά είναι αποτέλεσμα συστηματικής παραμέλησης (λόγω κακής διατροφής) ή ανεπαρκούς απορρόφησης του μετάλλου για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Οι αιτίες για την έλλειψη ψευδαργύρου δεν είναι λίγες, αλλά οι κύριες είναι μερικές.

Αυτές είναι οι εξής: 

• Ανεπαρκής πρόσληψη μέσω της διατροφής

• Διαταραχή απορρόφησης στο έντερο

• Ασθένειες με χρόνια απώλεια ψευδαργύρου (π.χ. νόσος του Crohn, κίρρωση),

• Αυξημένες ανάγκες – κατά την εγκυμοσύνη, τον θηλασμό, σε παιδιά που αναπτύσσονται, αθλητές ή άτομα που υφίστανται άγχος. 

Η έλλειψη μπορεί να είναι ήπια και αδιάφορη, αλλά σε πιο σοβαρές περιπτώσεις εκδηλώνεται με σειρά συμπτωμάτων, τα οποία θα αναλύσουμε αναλυτικά στα επόμενα κεφάλαια.

Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ψευδαργύρου εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο και την φυσιολογική κατάσταση του ατόμου (π.χ. εγκυμοσύνη, θηλασμός). 

Αυτές είναι οι κανονικές τιμές σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες που έχουν καθοριστεί από ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας)

Για τους περισσότερους ανθρώπους, η πρόσληψη ψευδαργύρου μέσω ποικίλης και ισχυρής διατροφής είναι αρκετή. 

Για χορτοφάγους και vegans, άτομα με χρόνια νοσήματα ή προβλήματα στην πέψη, συχνά συνιστώνται συμπληρώματα, αλλά χωρίς να ξεπερνάται το ανώτατο όριο των 40 mg ημερησίως χωρίς ιατρικό έλεγχο.

Τα συμπτώματα της έλλειψης ψευδαργύρου μπορεί να είναι πολλά και ποικίλα, ανάλογα με τη σοβαρότητα της ανεπάρκειας, η οποία καθορίζεται από την περίοδο κατά την οποία το σώμα δεν έχει λάβει επαρκή ποσότητα ψευδαργύρου και το βαθμό εξάντλησης των αποθεμάτων αυτού του μετάλλου.

Οι σοβαρές ανεπάρκειες εκδηλώνονται με σοβαρά συμπτώματα και μπορεί να οδηγήσουν σε πολύ σοβαρά προβλήματα υγείας, κάποια από τα οποία μπορεί να έχουν δυνητικά θανατηφόρο αποτέλεσμα.

1. Ξηρό, ερεθισμένο ή απολεπισμένο δέρμα

Ο ψευδάργυρος είναι κρίσιμος για τη διατήρηση ενός υγιούς επιδερμικού φραγμού και συμμετέχει στην αναγέννηση του δέρματος. Η έλλειψη του οδηγεί σε δερματίτιδες, συχνά γύρω από το στόμα, τα μάτια και τα γεννητικά όργανα.

2. Μειωμένη όρεξη

Ο ψευδάργυρος επηρεάζει τις ορμόνες που ρυθμίζουν την πείνα και τους γευστικούς υποδοχείς. Σε περίπτωση ανεπάρκειας παρατηρείται συχνάκατασταλμένη όρεξη, ειδικά στα παιδιά.

3. Διαταραχή στη γεύση και την όσφρηση

Η έλλειψη ψευδαργύρου επηρεάζει τις γευστικές θηλές και τα ένζυμα που είναι υπεύθυνα για την αίσθηση της γεύσης και της οσμής. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ή παραμόρφωση των αισθήσεων γεύσης και μυρωδιάς (δυσγευσία και ανοσμία).

4. Αργή επούλωση πληγών

Ο ψευδάργυρος συμμετέχει στη διαίρεση των κυττάρων και στη σύνθεση κολλαγόνου. Σε περίπτωση έλλειψης οι πληγές επουλώνονται πιο αργά, ενώ ο κίνδυνος μολύνσεων αυξάνεται.

5. Αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις

Ο ψευδάργυρος είναι καθοριστικός για τη φυσιολογική λειτουργία των Τ-κυττάρων και των φαγοκυττάρων. Η έλλειψή του εξασθενεί την ανοσοποιητική απόκριση, οδηγώντας σε συχνότερες ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις, πιο σοβαρή πορεία τους και πιο αργή ανάρρωση, με αυξημένο κίνδυνο δευτερογενών λοιμώξεων και επιπλοκών τους.

6. Τριχόπτωση (αλωπεκία)

Σε σοβαρή και παρατεταμένη έλλειψη ψευδαργύρου είναι δυνατή η απώλεια μαλλιών, συχνά διάχυτη. Θεωρείται ότι αυτό οφείλεται στην διαταραγμένη πρωτεϊνική και κυτταρική ανταλλαγή στους θυλάκους της τρίχας.

7. Ευερεθιστότητα, μειωμένη συγκέντρωση

Ο ψευδάργυρος παίζει ρόλο στη νευρομεταβίβαση και τη γνωστική λειτουργία. Η έλλειψή του μπορεί να οδηγήσει σε ψυχο-συναισθηματικές αλλαγές όπως απάθεια, άγχος και πνευματική κούραση.

8. Καθυστερημένη ανάπτυξη και σεξουαλική ωρίμανση στα παιδιά

Ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος για την ορμονική ισορροπία και την ανάπτυξη. Η έλλειψή του μπορεί να οδηγήσει σεχαμηλό ύψος, καθυστερημένη σεξουαλική ωρίμανση και αναιμία.

9. Προβλήματα με τη γονιμότητα

Στους άνδρες, η έλλειψη ψευδαργύρου επηρεάζει την ποιότητα του σπέρματος, τα επίπεδα τεστοστερόνης και τη λειτουργία του προστάτη. Στις γυναίκες, μπορεί να διαταράξει την ωορρηξία και την ορμονική ισορροπία.

10. Άσπρες κηλίδες στα νύχια και εύθραυστα νύχια

Η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να εκδηλωθεί και με αλλαγές στα νύχια – άσπρες γραμμές ή κηλίδες (λευκονυχία), εύθραυστα νύχια και αργή ανάπτυξη.

Η επιβεβαίωση της έλλειψης ψευδαργύρου απαιτεί εργαστηριακή διάγνωση, σε συνδυασμό με την αξιολόγηση των συμπτωμάτων και της διατροφικής συνήθειας.

Συνήθως εξετάζεται η συγκέντρωση ψευδαργύρου στο αίμα, αν και αυτός ο δείκτης δεν αντικατοπτρίζει πάντα με ακρίβεια τα ενδοκυτταρικά αποθέματα του μετάλλου.

Ο ψευδάργυρος στο αίμα μετράται μέσω φλεβικής αιμοληψίας, συνήθως το πρωί και με άδειο στομάχι.

Οι αναφορικές τιμές για υγιείς ενήλικες κυμαίνονται μεταξύ 70 και 120 µg/dL (10,7 – 18,4 µmol/L).

Μια ήπια ανεπάρκεια καταγράφεται με τιμές μεταξύ 60 και 70 µg/dL, ενώ σοβαρή έλλειψη — κάτω από 60 µg/dL.

Τα αποτελέσματα μπορεί να επηρεαστούν από διάφορες καταστάσεις, όπως φλεγμονές, στρες, εγκυμοσύνη, χαμηλά επίπεδα αλβουμίνης στο αίμα, καθώς και η πρόσληψη άλλων μετάλλων όπως ο χαλκός και ο σίδηρος.

Για πιο ακριβή ερμηνεία συχνά γίνονται και επιπλέον εξετάσεις.

Η συγκέντρωση της αλβουμίνης στο πλάσμα είναι σημαντική, καθώς περίπου το 60% του ψευδαργύρου στο αίμα συνδέεται με αυτή. Σε περιπτώσεις χαμηλών τιμών αλβουμίνης, όπως για παράδειγμα σε ηπατικά ή νεφρικά νοσήματα, μπορεί να καταγραφεί χαμηλός ψευδάργυρος στο αίμα ακόμα και χωρίς πραγματική έλλειψη.

Η αναλογία μεταξύ χαλκού και ψευδαργύρου είναι επίσης σημαντική, ειδικά κατά τη διάρκεια παρατεταμένης λήψης συμπληρωμάτων ψευδαργύρου, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε έλλειψη χαλκού. Σε αυτές τις περιπτώσεις συνιστάται η παρακολούθηση και των δύο τιμών.

Το φερριτίνιο και η βιταμίνη B6συχνά περιλαμβάνονται στο διαγνωστικό πάνελ, καθώς η έλλειψή τους μπορεί να μιμηθεί τα συμπτώματα έλλειψης ψευδαργύρου και να υπάρχει παράλληλα με αυτήν.

Πότε συνιστάται εξέταση;

Η εξέταση των επιπέδων ψευδαργύρου είναι χρήσιμη όταν υπάρχουν συμπτώματα ή καταστάσεις που μπορεί να υποδηλώνουν έλλειψη.

Η εξέταση συνιστάται στις εξής περιπτώσεις:

• Όταν υπάρχει ανεξήγητη εξασθένιση του ανοσοποιητικού συστήματος και συχνές ασθένειες

• Όταν υπάρχουν χρόνια δερματικά προβλήματα, πληγές που δεν επουλώνονται

• Όταν υπάρχουν διαταραχές στη γεύση και την όρεξη

• Σε πεπτικές διαταραχές (π.χ. κοιλιοκάκη, νόσος του Crohn)

• Σε χορτοφάγους και vegans με περιορισμένη πρόσληψη ψευδαργύρου

Η έγκαιρη διάγνωση και αποκατάσταση της έλλειψης είναι σημαντική, καθώς η παρατεταμένη ανεπάρκεια μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια προβλήματα υγείας, όπως μειωμένη γονιμότητα, καταθλιπτικές καταστάσεις και εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Επιπλέον, η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να επιδεινώσει την πορεία υπαρχόντων νοσημάτων, να καθυστερήσει τις αναρρωτικές διαδικασίες μετά από επεμβάσεις ή λοιμώξεις και να αυξήσει τον κίνδυνο ανάπτυξης χρόνιων φλεγμονών.

Όσο νωρίτερα ληφθούν μέτρα για τη διόρθωση των επιπέδων, τόσο πιο αποτελεσματική και γρήγορη είναι η αποκατάσταση των λειτουργιών που εξαρτώνται από αυτό το μικροστοιχείο.

Ποια είναι τα κύρια συμπτώματα της έλλειψης ψευδαργύρου;

Τα κύρια συμπτώματα που παρατηρούνται σε περίπτωση έλλειψης ψευδαργύρου είναι ξηρό και ερεθισμένο δέρμα, αργή επούλωση πληγών, τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια, απώλεια όρεξης, διαταραχές στη γεύση και στην όσφρηση, συχνές λοιμώξεις, κόπωση, ευερεθιστότητα, διαταραχές στη συγκέντρωση, καθυστερημένη ανάπτυξη (στα παιδιά), προβλήματα με τη γονιμότητα.

Πότε είμαστε επιρρεπείς στην έλλειψη ψευδαργύρου;

Όταν υπάρχει περιορισμένη διατροφική πρόσληψη, πεπτικές διαταραχές, χρόνια άγχη, εγκυμοσύνη, θηλασμός, χορτοφαγική/vegan διατροφή ή αυξημένες ανάγκες μετά από ασθένεια.

Ποιες είναι οι αναφορικές τιμές του ψευδαργύρου για τον άνθρωπο;

Οι αναφορικές τιμές του ψευδαργύρου στο αίμα για ενήλικες κυμαίνονται συνήθως από 70 έως 120 µg/dL (10,7 – 18,4 µmol/L).

Πηγές:

https://ods.od.nih.gov/factsheets/Zinc-HealthProfessional/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493231/